|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
||||||||
|
Novae |
| 500 meter klimmen met een 'glorieus' resultaat | |
 |
|
| Na 500 klimmen op een zonovergoten julidag in de Zwitserse Alpen wordt je uitzicht opeens ruw verstoord door een kleine maar compacte wolk die vanuit de vallei beneden opborrelt. Het overkwam Leslie Kramers, die juist dáárdoor het bijzondere lichtverschijnsel op bovenstaande opname kon vereeuwigen: een gekleurd aureaool rond de schaduw van de waarnemer. Nooit te zien in de lage landen, wél in de hoge! En we noemen het: glorie... |
| Botsingen op kosmische schaal zijn wél mooi... | |
 |
|
| De nasleep van een gemiddeld ongeval in het verkeer is doorgaans niet erg fotogeniek. Maar waar twee sterrenstelsels in de kosmos met elkaar in aanvaring komen, ontstaat een schouwspel dat alleen maar is te omschrijven als flabbergasting. Waarom? Op de site van de Hubble - geen woorden maar daden - Space Telescope lees je het... |
| Poollicht? Alleen het weer in de ruimte werkt mee | |
Wat een matige zonnevlam in de C-klasse al niet teweegbrengt! Omdat het actieve gebied dat deze flare op zondag 1 augustus produceerde zich midden op de naar de aarde gerichte zijde van onze moederster bevond, bereikte een flinke schokgolf in de zonnewind onze  planeet dinsdagavond. En wat dat betekent, weet iedere ervaren waarnemer: onrust of zelfs storm in het geomagnetisch veld én - jawel - KANS OP POOLLICHT DINSDAG- EN WOENSDAGNACHT. En dat voor het eerst sinds vele jaren. Helaas werkt alléén het 'weer' in de ruimte mee. Boven Nederland hangt, hoe kan het ook anders, weer eens een dikke laag bewolking.... Stay tuned met behulp van alle real-time gegevens op Astronova.nl.. |
| En wie spelen weer eens de sterren van de hemel? | |
| Begin augustus spelen uitgerekend drie planeten de sterren van de hemel, Okay, okay, figuurlijk dan. Minder cryptisch: laag in het Westen blijven Venus, Mars en Saturnus dagenlang dicht bij elkaar staan aan het begin van de avond. Een briljant schouwspel bij helder weer. Kijk een uur na zonsondergang naar het westen en zoek Venus, de helderste van de drie. Bewolkt? Een herkansing komt ongetwijfeld. Immers, the show goes on for days. Meer info vind je hier. |
| We gaan ze nog missen, die logge NASA-machines... | |
 |
|
| De Amerikaanse Space Shuttles zijn groot, log, complex in gebruik en – vooral – ontzettend dúúr. Jazeker, ook de kosten van één enkele shuttle-lancering mogen er namelijk zijn. Die bedragen gemiddeld zo’n 450 miljoen dollar. Niet voor niets wil de Amerikaanse regering, en inmiddels óók de NASA zelf, in deze tijd zo snel mogelijk overstappen op een ander vervoermiddel voor reizen en transporten in het heelal. Het alternatief wordt zo echter niet alleen goedkoper en simpeler, maar ongetwijfeld ook saaier. Nog maar even genieten van dit soort briljante foto’s dus, want de (aller)laatste shuttle-lancering staat gepland voor februari 2011… |
| Een primitieve 'overlevende' van dichtbij bekeken | |
 |
|
| Eigenlijk weten we zolangzamerhand wel hoe puin in de ruimte er ongeveer uit ziet. Toch is elke planetoïde weer een wereld op zich die ons veel kan leren over het ontstaan van het zonnestelsel. Het resultaat van de scheervlucht van de Europese ruimtesonde Rosetta langs 'Lutetia' zaterdag 10 juli is dan ook "wunderbar" - in de woorden van een Duitse ESA-official althans. De door de robotische verkenner gemaakte beelden wijzen erop dat Lutetia een primitieve overlevende is van het gewelddadige ontstaansproces van het zonnestelsel. Lees én zie hier meer... |
| En dan nu: de explosieve zon... | |
 |
|
| Zonneuitbarstingen, oftewel Coronale Massa Ejecties (CME's). Zo massaal en fotogeniek als dit weekend (filmpje) hebben we ze al een heel aantal jaren niet meer gezien. Maar liefst vijf wolken van geïoniseerde gassen en andere geladen deeltjes braakte onze moederster zaterdag 3 juli uit. Een voorbode van meer zonneactiviteit? Wellicht, maar de zon gedraagt zich al enkele jaren niet zoals astronomen op basis van haar 'reguliere' elfjarige cyclus zouden verwachten. Vreemd zelfs.... |
| De zon laat ook Europa niet koud... | |
Nee hoor, dit bericht heeft weinig te maken met de verzengende hitte die grote delen van Europa momenteel teistert.  Maar wél met het voor sommigen onbekende feit dat niet alléén de Amerikanen de veroorzaker van dit alles, de zon, intensief bestuderen met een geavanceerde satelliet zoals het Solar Dynamics Observatory (SDO). Oók de Europeanen houden onze moederster sinds november 2009 zelfstandig in de gaten met Proba-2. Het observatorium heeft sindsdien al meer dan 90.000 foto's geproduceerd en is dankzij een camera met een groot beeldveld ook in staat CME's te volgen in het heelal. Meer kom je hier te weten... |
| Manen, geisers, 'ringen' en een smogrijke dampkring | |
 |
|
| Deze opname van de ringen van Saturnus, het oppervlak en de waterspuwende geisers van Enceladus, en de sikkel van de nóg intrigerender maan Titan met zijn smogrijke dampkring, is zowel kunst als realiteit. Kunst omdat het een compositie betreft van twee afzonderlijke opnamen. Realiteit, omdat een waarnemer ter plaatse wérkelijk een soortgelijk buitenaards tafereel zou kunnen zien. Gordan Ugarkovic, is de auteur. En ook zijn overige werken mogen er wezen.... |
| Zonnen aan de ene kant, waarnemen aan de andere | |
Zélfs voor de meest fanatieke waarnemers maakte het uitstekende zomerweer zaterdagmiddag 26 juni veel goed. Maar terwijl wij in Nederland in de volle zon lagen te bakken, zorgde de schaduw van onze planeet er aan de andere kant van de aarde voor dat waarnemers een gedeeltelijke maansverduistering konden meemaken.  Op het maximum van deze eclips was onze astronomische begeleider voor 54 procent in duisternis gehuld. Schrale troost: op 21 december dit jaar staat een totale verduistering van de maan op het programma (info). Nog even geduld...! Update: en er is beeld. |
| Kosmische kraamkamer onder de loep van 'Hubble' | |
| Wat zich binnen de Grote Magelhaense Wolk afspeelt, gaat velen het voorstellingsvermogen te boven. Nieuwe zonnen vormen zich er en masse in N11, een actief stervormingsgebied met een doorsnede van ruim 1000 lichtjaar. Wat gebeurt er precies? In deze Hubble-cast ontdek je het aan de hand van een recente foto van de ruimtetelescoop met een ongekend hoge resolutie.... |
| Een "once-in-a-lifetime-ontmoeting" met Titan | |
| In de nacht van zondag 20 op maandag 21 juni maakt de ruimtesonde Cassini een manoeuvre waar astronomen al jaren op hebben gewacht. Niet alleen zal het toestel dichter langs de Saturnusmaan Titan scheren dan ooit; Cassini zal bij die gelegenheid óók door de ionosfeer van de intrigerende maan dringen en metingen verrichten. Onderzoekers kunnen zo veel meer te weten komen over het hemellichaam... |
| Een beetje Helene erbij dankzij Cassini | |
Nog nooit werd de Saturnusmaan Helene van zo dichtbij gefotografeerd als dit voorjaar door de ruimtesonde Cassini.  De opnamen van deze flyby staan nu online en laten meer details op het maanoppervlak zien dan eerdere beelden. Beter krijgen we voorlopig ook niet. Er staan namelijk geen nauwe scheervluchten langs Helene meer op het programma... |
| Planeet, ster en maan: een driehoek aan de hemel | |
 |
|
| Het is nauwelijks de moeite. Richt je blik woensdag 16 juni na 23 uur naar de hemel boven de westelijke horizon. Daar voltrekt zich een fraaie 'driehoeksverhouding' tussen verschillende astronomische seksen: de planeet Mars, de wassende maan én de hoofdster van het sterrenbeeld Leeuw (Regulus). Zij vormen deze nacht een uiterst fotogenieke platte driehoek.. |
| Twee vuurballen en een wetenschappelijke climax | |
| Wanneer twee door mensenhanden gemaakte objecten zich zondag 13 juni in de atmosfeer boven Australië tot verblindende vuurballen ontpoppen, eindigt een zeven jaar durende Japanse ruimtemissie in een wetenschappelijk hoogtepunt. De vuurballen worden namelijk veroorzaakt door de terugkerende sonde Hayabusa en een vlak daarvoor ontkoppelde capsule die materiaal van de Near Earth Asteroid Itokawa meevoert voor onderzoek op aarde. Als alles volgens plan verloopt, is dit een ongekend succes voor een land dat als nieuwkomer onder de gevestigde ruimtevaartmachten nog nauwelijks ervaring heeft met dergelijke sample return missions... Zie hier in afwachting van wat komen gaat een indrukwekkende trailer. Update: Hayabysa is teruggekeerd. De ongeëvenaarde video hierboven is gemaakt vanuit een vliegtuig van de ruimtevaartorganisatie NASA. |
| Rock & creativity in de werkhallen van NASA | |
| Vraag je je wel eens af wat ingenieurs van de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA met hun vrije tijd op het lab doen? Ze maken ingenieuze en adembenemende rock-'n-rollclips (video). En probeer hun creatieve vaardigheden maar eens te overtreffen... |
| Begint de zomer dit jaar wél meteorologisch? | |
 |
|
| Dinsdag 1 juni is de dag waarop volgens weerkundigen de (meteorologische) zomer begint. Echter, meestal wordt het moment waarop de zon loodrecht boven de Kreeftskeerkring staat als 'officieel' startschot van de zomer beschouwd. De astronomische zomer begint dus pas op 21 juni. Te vroeg gejuicht? Nee hoor. Volgens de ensembleverwachtingen kunnen de maximumtemperaturen tussen dinsdag en volgende week maandag namelijk oplopen van 16 tot maar liefst 27 graden! |
| Uit het archief: een 'winterse' zonsondergang | |
 |
|
| Nota bene in het weekend dat de zomer écht leek door te breken en de Nederlandse stranden volstroomden, kregen we via de enthousiaste fotograaf Leslie Kramers een markante en originele foto in handen die dateert uit de afgelopen wintermaand december. Markant, omdat het strand nabij Scheveningen zo goed als verlaten is. Origineel, omdat de opname méér toont dan alleen een zonsondergang: levendige kleuren en details in het gehele beeldveld én een scherpe reliëfwerking door de voetstappen in het zand en de laagstaande zon. Ook de tweede opname in de lightbox is overigens bijzonder fraai. |
| 'Zeven zusters' en een moederster in het vizier | |
 |
|
| We noemen ze de Pleijaden, het Zevengesternte of de Zeven Zusters: de sterren die samen een opvallende heldere open sterrenhoop vormen in het sterrenbeeld Stier. Op een onbewolkte winternacht zijn ze niet te missen aan het firmament. Maar rond het weekend van 22 en 23 mei staan de Zeven Zusters aan de hemel nabij een andere heldere ster: onze moederster, de zon. Dit maakt ze voor ons op aarde onzichtbaar. Maar een geluk bij een ongeluk: in tijden van geringe zonneactiviteit geven ze wél nieuwe allure aan het beeld van de coronagraaf aan boord van de satelliet SOHO (foto).... |
| Zonnebeelden van IMAX-kwaliteit nu 'live' | |
| Met het nieuwe Solar Dynamics Observatory (video) kunnen we de zon nu zien zoals nooit tevoren: haarscherp op diverse golflengten. Met dank aan NASA ontvangen we deze beelden vanaf vandaag ook in real-time op onze pagina zonneactiviteit. "Big Brother is watching you...zon!" |
| Een 'wereldrecord' in een andere wereld | |
 |
|
| Een record op Mars. In plaats van de vooraf door NASA ingecalculeerde 90 dagen, rijdt het robotwagentje Opportunity nu al meer dan 2300 dagen rond op de ‘rode planeet’. Om precies te zijn: zes jaar en 117 dagen. Dat is langer dan de ‘actieve’ periode van de onbeweeglijke Marslander Viking tussen 1976 en 1982. Opportunity heeft bovendien al bijna 21 kilometer afgelegd, waardoor we ons als nooit tevoren een beeld kunnen vormen van de Martiaanse wereld, die soms opmerkelijke overeenkomsten vertoont met onze eigen planeet... |
| Einde van een tijdperk: nog één keer Atlantis | |
| We melden het maar alvast: aanstaande vrijdag 14 mei markeert het begin van het einde. Het einde van het tijdperk van de Amerikaanse space shuttles welteverstaan. Nog één keer wordt dan het ruimteveer Atlantis door NASA het heelal ingeslingerd voor een logistieke missie naar het ISS. Daarna wordt deze space shuttle afgedankt en volgen alleen nog de afscheidsvluchten van Discovery en Endeavour. Maar eerst valt dus het doek voor Atlantis, waaraan we heel wat te danken hebben... |
| Vroeg uit de veren op moederdag = dubbel prijs | |
 |
|
| Niet iedereen is er op moederdag voor te porren om - al voor dag en dauw - een ontbijtje op bed te bereiden. Maar voor liefhebbers van fraaie hemelverschijnselen moet dat dit jaar minder moeite kosten. In alle vroegte schitteren namelijk de smalle maansikkel en de heldere planeet Jupiter op 9 mei vlak naast elkaar aan het firmament. Het tweetal staat een half uur vóór zonsopkomst (05.55 uur) laag boven de oostelijke horizon in de schemering. Zorg dus voor een ongehinderd uitzicht op de einder en.....get your ass back to the kitchen ! Moeder zal je inspanningen waarderen en hoeft verder niets te weten... |
| Het wordt een drukke bedoeling in de ruimte... | |
 |
|
| Het is nog lang niet de paradox van ruimtegebrek in de ruimte. Maar dat het zolangzamerhand ook buiten de aardse dampkring een drukte van belang wordt, staat vast. Anno 2010 is het internationale ruimtestation ISS, met een inhoud van 800 kubieke meter, namelijk volop in bedrijf. En in april waren er tijdens het bezoek van de space shuttle Discovery (fotogalerie) maar liefst dertien mensen aan boord: een record! Hierdoor is het tegenwoordig dringen geblazen tijdens gezamenlijke buitenaardse activiteiten, zoals etenstijd (zie foto). Conclusie: de tijd dat slechts 3 Amerikaanse of Russische astronauten opeengepakt zaten in een klein ruimtestation zoals Skylab of de Mir is voorbij, maar het wordt er zeker niet minder krap op. Tijd dus om na te denken over méér buitenposten in het heelal. De Chinezen doen alvast hun best. |
| Geen verrassing, tóch nieuws: water op planetoïden | |
| Wat hebben we toch met dat simpele goedje, water? Op aarde verdrinken we er soms letterlijk in. Maar iedere keer dat het elders in het heelal wordt aangetroffen, raken we er niet over uitgepraat. Deze week was het niet anders. Op vrijwel alle soorten objecten in het zonnestelsel was diwaterstofoxide - jazeker, zo heet water eigenlijk - al gedetecteerd. Maar, tot de aankondiging van nieuwe onderzoeksresultaten deze week, nog niet op planetoïden. Lees hier waarom deze weinig verrassende vondst tóch nog nieuws is. |
| En de állergrootste staat straks in....Chili | |
| Brekend nieuws op nota bene maandag. De allergrootste telescoop ter wereld komt in 2018 in Chili te staan; op 3600 meter hoogte in de Atacama-woestijn en niet ver van de plaats waar nu al de Very Large Telecope staat. Maar dít wordt de European Extremely Large Telescope (E-ELT) - met een hoofdspiegel van maar liefst 42 meter. Een extreem hoog scheidend en lichtvergarend vermogen zijn met andere woorden gegarandeerd, evenals gemiddeld 320 kraakheldere nachten per jaar. En nu maar hopen dat er niet teveel zware aardbevingen plaatsvinden, zoals op 27 februari. Anders zien de peperdure foto's van de E-ELT er binnenkort zó uit. |
| Eén foto uit vijfhonderdzeventigduizenden | |
 |
|
| In 1995 schonk de Hubble Space Telescope ons 'The Pillars of Creation': een foto die wereldwijd de voorpagina's haalde en toont hoe in wolken van moleculair gas in het heelal sterren zoals de zon worden geboren. Het is slechts één van de inmiddels 570.000 foto's van meer dan 30.000 kosmische objecten die de ruimtetelescoop sinds 1990 - na wat flinke opstartprobleempjes - heeft gemaakt. En stuk voor stuk hebben ze ons beeld van het universum verrijkt. Des te meer reden voor een feestje nu de Hubble op 24 april zijn twintigste verjaardag viert. En hoe doen ze dat bij NASA? Door het instrument bovenstaande jubileumfoto te laten maken van een ander stervormingsgebied. |
| SDO's first light in één woord: verbluffend ! | |
 |
|
| De Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA stelde ons aardlingen een revolutie in het vooruitzicht toen zij de Solar Dynamics Observatory (SDO) in februari lanceerde. Ons denken over onze moederster, de zon, zou door deze onderzoekssatelliet radicaal veranderen. Beelden zouden ons bereiken van IMAX-kwaliteit en nog véél meer. Woensdagavond 21 april kwam NASA met de eerste foto's op de proppen (hierboven): first light voor SDO! Er rest ons slechts één woord: verbluffend. En voor de bewegende beelden (40 megabyte!) zijn gewoonweg geen superlatieven te vinden...Of toch: wat een ster! |
| Geen 'meteorenregen', maar 'droog' blijft het niet... | |
 |
|
| Het moet natuurlijk wel helder blijven in de nacht van donderdag op vrijdag, maar in dat geval is er eindelijk weer wat van 'neerslag' uit het heelal te merken. We hebben het natuurlijk over 'vallende sterren' of meteoren. Deze week piekt immers de meteorenzwerm der Lyriden; vernoemd naar de radiant in het sterrenbeeld Lier, waar de lichtsporen vandaan lijken te komen. Hoewel het maximum van de - welliswaar middelmatige - zwerm donderdag 22 april rond 19 uur lokale tijd plaatsheeft, zijn de meeste Lyriden waarschijnlijk te zien tussen 01.00 en 04.00 uur 's nachts (ongeveer 10 per uur). Het licht van de maan is dan minder storend en de radiant staat in het oosten hoger aan de hemel. Houd vooral de noordelijke of zuidelijke hemel in de gaten en wees nietig ! |
| En het weer in de ruimte vandaag is... | |
| 'Ruimteweer beter te voorspellen door satellieten', kopt Nu.nl op 15 april. Kijk, hier zijn we nou écht in geïnteresseerd. De nacht tevergeefs buiten doorbrengen in de valse hoop poollicht te kunnen waarnemen, is natuurlijk geen lolletje. De vraag blijft: waar kunnen we deze betere modelleringen van de toestand van de zonnewind en de aardse magnetosfeer binnenkort vinden? |
| Een kolkende gasmassa; niets meer, niets minder | |
 |
|
| Volgens onze webstatistieken zijn er wérkelijk mensen die met de Google-trefzin "eerste mens op Saturnus" op Astronova.nl terechtkomen. Welnu, om voor eens en altijd duidelijk te maken dat dit - afgezien van onze technische mogelijkheden - geen reeële gebeurtenis is, presenteren we bovenstaande opname van de kolkende massa die de geringde planeet feitelijk is. Saturnus is een gasplaneet zonder enig vast oppervlak. Foto's van de Amerikaanse ruimtesonde Cassini laten beter dan ooit tevoren zien wat dit betekent voor het aangezicht van Saturnus: krachtige straalstromen, wervelwinden en orkanen van astronomische proporties. |
